— डॉ. अशोक बालगुडे
पुणे हे शहर कधीही सत्तेच्या प्रेमात पडलेले नाही. पेशवाईच्या उत्तरार्धात शनिवारवाड्यात सत्ता होती, पण विश्वास उरला नव्हता—आणि म्हणूनच पेशवाई संपली. लोकमान्य टिळकांच्या काळात पुण्याने काँग्रेसला जन्म दिला, पण गांधी-नेहरूंच्या राजकारणावरही प्रश्न विचारले. फुले–आंबेडकरांनी सामाजिक व्यवस्थेला आव्हान दिले, तेव्हाही पुणे दुभंगले—पण शांत बसले नाही. म्हणजे पुण्याचा इतिहास सांगतो की, हे शहर कधीही एका विचारधारेचे गुलाम बनत नाही. मग आज प्रश्न असा उभा राहतो की, गेल्या दशकभरात पुणे सातत्याने भाजपलाच का निवडते आहे?
उत्तर सरळ नाही; पण स्पष्ट आहे.
विचारधारेपासून व्यवस्थेकडे- एके काळी पुण्यात व्याख्यान म्हणजे वैचारिक कसोटी असायची. समाजवादी, कम्युनिस्ट, हिंदुत्ववादी, गांधीवादी—सगळे एका व्यासपीठावर येत. मतदार आधी ऐकायचा, मग ठरवायचा. आज मात्र पुणेकर आधी पाहतो, मग ठरवतो.
“कोण योग्य?” या प्रश्नापेक्षा “कोण व्यवस्थापन करू शकतो?” हा प्रश्न आज अधिक महत्त्वाचा झाला आहे.
भाजपने हा बदल ओळखला. विरोधक अजूनही पुण्याला आदर्शवादी शहर समजून भावनिक साद घालत राहिले; पुणे मात्र व्यवहारवादी शहर बनले.
भाजप : मतभेद असले तरी विस्कळीत नाही
पुणे भाजपमध्ये अंतर्गत मतभेद आहेत, हे लपवण्यासारखे नाही. पण हे मतभेद निवडणुकीच्या रणांगणात येत नाहीत. ही बाब केवळ संघटनात्मक शिस्तीची नाही; ती पुणेकर मानसिकतेशी जुळणारी आहे.
इतिहासात पाहिले तर पुणेकराला गोंधळ आवडत नाही. पेशवाईच्या अस्ताला कारण ठरले तेच—अंतर्गत कलह आणि ढासळलेला कारभार. भाजपने तो धडा लक्षात ठेवला आहे. नाराजी सांभाळली जाते, मान दिला जातो, पण निर्णयावर प्रश्नचिन्ह राहू दिले जात नाही.
‘फुकट’ का चालत नाही?
अजित पवारांची ‘फुकट’ पासची भाषा पुण्यात का फसली, याचे उत्तर राजकीय नसून सांस्कृतिक आहे. पुणे हे मध्यमवर्गीय शहर आहे. इथे ‘फुकट’पेक्षा ‘दर्जा’ महत्त्वाचा मानला जातो.
मेट्रो अजून अपूर्ण आहे, पण ती दिसते. उड्डाणपूल परिपूर्ण नाहीत, पण ते वापरात आहेत. पुणेकराला आश्वासनांपेक्षा अनुभव महत्त्वाचा वाटतो. भाजपने तो अनुभव दिला—अपुरा असला तरी दृश्यमान.
व्यवहारवादी मतदार : पुण्याचा नवा आत्मा
आजचा तरुण पुणेकर निष्क्रिय नाही; तो निरपेक्ष आहे. समाज माध्यमांवर टीका करतो, सरकारवर विनोद करतो, पण मतदान करताना प्रश्न एकच विचारतो—
“माझ्या आयुष्यात काय बदलले?”
ही भूमिका आदर्शवादी नाही, पण ती वस्तुनिष्ठ आहे. भाजपने या वस्तुनिष्ठतेला राजकीय चौकट दिली. विरोधक मात्र अजूनही जुन्या नैतिक आवाहनांत अडकले.
विरोधकांची चूक : इतिहासाचा वापर स्मारकासारखा
काँग्रेस–राष्ट्रवादी पुण्यात हरत आहेत, कारण ते इतिहासाला पूजास्थान बनवतात; भाजप त्याचा उपयोग करतो. फुले–आंबेडकरांचा वारसा सांगितला जातो, पण तो आजच्या वाहतूक, पाणी, घरबांधणी, रोजगार या प्रश्नांशी जोडला जात नाही.
इतिहास केवळ गौरवासाठी वापरला, तर तो बोथट होतो. पुणेकर बोथट कथा ऐकत नाही.
निष्कर्ष
पुणे भाजपकडे गेले आहे, असे म्हणणे अर्धसत्य आहे. खरे सत्य असे की,
पुणे बदलले आहे—आणि भाजप त्या बदलाशी जुळवून घेतो आहे.
हा बदल योग्य की अयोग्य, हा स्वतंत्र वादाचा विषय आहे. पण तो न समजून घेता पुण्याचे राजकारण समजणार नाही.
इतिहास साक्ष देतो—पुणे कधीही कायमचे कुणाच्या बाजूने राहत नाही.
पुढचा बदल कोण ओळखतो, यावर पुढचा निकाल ठरेल.
महाराष्ट्राच्या मनातील मराठी न्यूज चॅनेल. खऱ्या बातम्या, निष्पक्ष विश्लेषण आणि जनसामान्यांचे प्रश्न मांडणारे विश्वसनीय व्यासपीठ.
बातम्या व जाहिरातीसाठी संपर्क:
संपादक : – मोहिनी मोहिते
Whatsapp:- 7972087808
Youtube, instagram आणि facebook सह
