मुंबई झुकत नाही— ती झुकवली जाते!

-डॉ. अशोक बालगुडे

मुंबईला कधीही दिल्लीतून चालवता आले नाही— आणि तरीही आज तोच प्रयत्न पुन्हा सुरू आहे. मुंबई महापालिकेच्या महापौर निवडीच्या निमित्ताने हा प्रश्न पुन्हा एकदा ऐरणीवर आला आहे : ही मुंबई कोणाची, आणि तिचे निर्णय कोण घेणार? उत्तर शोधताना मुंबईच्या इतिहासाकडे पाहिले, तर एक गोष्ट ठळकपणे दिसते— मुंबईने नेहमीच सत्तेला प्रश्न विचारले, आदेश स्वीकारले नाहीत. ही तीच मुंबई आहे जिच्या कापसावर ब्रिटिश साम्राज्य उभं राहिलं, पण ज्याच्या कामगार चळवळींनी सत्तेला घाम फोडला. गिरणी कामगार, संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ, १०५ हुतात्मे— हा इतिहास केवळ स्मरणासाठी नाही; तो मुंबईच्या स्वाभिमानाचा कणा आहे. ही मुंबई ‘हाय कमांड’च्या आदेशावर उभी राहिलेली नाही; तिने आपली ओळख संघर्षातून घडवली आहे. आणि तरीही आज, आशिया खंडातील सर्वात श्रीमंत महापालिकेचा महापौर दिल्लीतील राजकीय गणितांवर ठरतो आहे. हा केवळ प्रशासकीय प्रश्न नाही; हा मुंबईच्या अस्मितेवरचा थेट आघात आहे. स्थानिक स्वराज्य संस्थेचा निर्णय जर स्थानिक न राहता केंद्रकृत होत असेल, तर ती स्वायत्तता संपुष्टात येते— आणि त्याचबरोबर शहराचा स्वाभिमानही.

दिल्ली ही सत्तेची राजधानी आहे; मुंबई ही देशाची आर्थिक आणि सामाजिक चेतना आहे. दिल्ली आदेश देते, मुंबई निर्माण करते. दिल्ली सत्ता बदलते, मुंबई व्यवस्था चालवते. या दोन शहरांची भूमिका वेगळी आहे. पण आज दिल्लीला मुंबईवर नियंत्रण हवं आहे— केवळ आर्थिक नव्हे, तर राजकीयही. आणि त्यासाठी ‘हाय कमांड’ संस्कृतीचा वापर केला जातो आहे. मुंबई महापालिका ही केवळ प्रशासकीय संस्था नाही. ती मुंबईकरांच्या आकांक्षा, गरजा आणि संघर्षांचे प्रतिबिंब आहे. पाणी, आरोग्य, गृहनिर्माण, सार्वजनिक वाहतूक— या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरे मुंबईने स्वतः शोधली आहेत. दिल्लीने कधीच ती दिलेली नाहीत. मग आज निर्णयाचा हक्क दिल्लीला कोणी दिला?

इतिहास साक्ष देतो— जेव्हा जेव्हा मुंबईवर बाहेरून निर्णय लादले गेले, तेव्हा विरोध उभा राहिला. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ ही केवळ भाषेची नव्हती; ती स्वायत्ततेची होती. आज भाषा बदलली आहे, संदर्भ बदलले आहेत, पण संघर्षाचं मूळ तेच आहे— निर्णय कुणाचा? आज भाजपची सत्ता दिल्लीत मजबूत आहे. पण ताकद म्हणजे अधिकार नव्हे. संघराज्य व्यवस्थेत केंद्र बलवान असू शकते; सर्वाधिकारशाही केंद्र घातक ठरते. मुंबईला चालवण्यासाठी दिल्लीत बसलेल्या रणनीतीकारांची गरज नाही; मुंबईला गरज आहे मुंबईकरांच्या निर्णयांची.

मुंबई कधीच राजधानी नव्हती— पण ती नेहमीच कणा राहिली आहे. देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा, उद्योगांचा, स्वप्नांचा कणा. त्या कण्यावर जर सत्तेचं ओझं लादलं गेलं, तर वाकेल ती मुंबई नव्हे; वाकेल ती लोकशाही. महापौर ठरेल. पण प्रश्न उरतोच— तो मुंबईच्या इतिहासाशी निष्ठावान असेल, की दिल्लीच्या आदेशाशी? कारण मुंबई गप्प बसली, तर तो केवळ एका शहराचा पराभव नसेल; तो स्वाभिमानाचा अंत असेल.

पुणे २४ तास

महाराष्ट्राच्या मनातील  मराठी न्यूज चॅनेल. खऱ्या बातम्या, निष्पक्ष विश्लेषण आणि जनसामान्यांचे प्रश्न मांडणारे विश्वसनीय व्यासपीठ.

बातम्या व जाहिरातीसाठी संपर्क:

संपादक : – मोहिनी मोहिते

Whatsapp:- 7972087808

Youtube, instagram आणि facebook सह